محمد الريشهري

383

علم و حكمت در قرآن و حديث ( فارسى )

خداوند فهم را بخواه كه به تو مى فهماند . گفتم : اى شريف ! گفت : بگو : اى ابوعبداللّه ! گفتم : اى ابو عبداللّه ! حقيقت بندگى چيست ؟ فرمود : سه چيز است : [ اوّل ] اين كه بنده آنچه را خدا به او عطا كرده ملك خود نپندارد ؛ چون بندگان كه مالك نمى شوند . مال را مال خدا مى بينند و در هرجا كه خداى متعال فرمان داده ، خرج مى كنند و [ دوم اينكه ] بنده براى خود تدبيرى نداشته باشد . و همه اشتغالش را در آنچه خداى متعال به آن فرمان داده و يا بازداشته قرار دهد ، [ سوم اينكه ] پس چون بنده در آنچه خدا به او عطا كرده ملكيتى براى خود نمى بيند ، برايش انفاق كردن در آنچه خداوند متعال فرمان انفاق داده است ، آسان مى آيد و هنگامى كه بنده تدبير خود را به مدبّرش وانهاد ، مصيبتهاى دنيا بر وى آسان مىشود و هنگامى كه بنده به آنچه خداوند امر و نهى كرده مشغول شد ، فرصتى براى ستيزه و فخر فروشى به مردم نمى يابد ، پس چون خداوند بنده را با اين سه گرامى داشت ، دنيا و ابليس و مردم بر وى خوار مى شوند و دنيا را از روى تكاثر و فخرفروشى نمى جويد و عزّت و سربلندى نزد مردم را نمى طلبد و روزگارش را به باطل نمى گذراند و اين نخستين درجه پرهيزگاران است . خداوند متعال مى فرمايد : « آن سراى آخرت را براى كسانى قرار مى دهيم كه خواستار برترى و تباهى در زمين نيستند و عاقبت از آن پرهيزگاران است » . گفتم : اى ابو عبداللّه ! به من سفارش كن . فرمود : تو را به نه چيز سفارش مى كنم كه آن سفارش من به پويندگان راه خداوند عز و جل است . و از خدا مى خواهم كه تو را در به كار بستن آنها موفق فرمايد : سه سفارش در رياضت نفس و سه سفارش در بردبارى و سه سفارش در دانش است . آنها را حفظ كن و مباد كه در آنها سستى كنى . عنوان گفت : پس به او دل سپردم . فرمود : امّا آنچه مربوط به رياضت نفس است : زنهار كه آنچه را بدان اشتهاندارى ، بخورى كه موجب حماقت و نافهمى مى گردد و جز هنگام گرسنگى مخور و هنگامى كه مى خورى ،